Energiecoöperatie: samen inkopen en opwekken

Hendrik Jan de Vries

Warmtepompinstallateur en energiebesparingsadviseur

Je energierekening wordt elk jaar een stukje hoger, en de klimaatdoelen worden steeds strenger. Misschien denk je wel: wat kan ik daar nou zelf aan doen?

Het antwoord is simpeler dan je denkt: samenwerken. Een energiecoöperatie is dé manier om zelf de touwtjes in handen te nemen. Geen ingewikkelde contracten met grote bedrijven, maar samen met je buren inkopen en opwekken. In dit artikel lees je hoe dat werkt, wat het oplevert en hoe je kunt beginnen.

Wat is een energiecoöperatie eigenlijk?

Stel je voor: je koopt niet alleen een brood, maar met de hele straat.

Dat scheelt in de prijs. Bij energie werkt het precies zo.

Een energiecoöperatie is een club mensen – vaak buren of mensen uit dezelfde gemeente – die de handen ineen slaan. Samen kopen ze energie in of wekken ze zelf duurzame energie op. Het grote verschil met een gewone energieleverancier? De leden zijn de baas.

De drie hoofdsoorten coöperaties

Een coöperatie is een bedrijf dat toebehoort aan de leden. Er is geen winstoogmerk voor aandeelhouders; de opbrengsten vloeien terug naar de leden of worden geïnvesteerd in nieuwe duurzame projecten.

Zo ontstaat er een energievoorziening die niet alleen groener is, maar ook lokaal en eerlijk. Hoewel elke coöperatie uniek is, vallen ze meestal in drie categorieën:

• Productiecoöperaties: Deze groep legt zich toe op het opwekken van energie. Denk aan een zonnedak of een kleine windmolen. De leden investeren samen en delen de opbrengst.
• Inkoopcoöperaties: Deze groep koopt groene stroom in bij grote producenten en verkoopt deze aan de leden. Dit werkt vaak via een collectief contract.
• Combinatiecoöperaties: De meest complete vorm. Deze groep wekt zelf energie op en koopt eventueel aanvullende stroom in bij een leverancier.

Samen inkopen: de kracht van de groep

Je hoeft geen technisch expert te zijn om mee te doen. Een van de makkelijkste manieren om te starten is door samen energie in te kopen.

Dit werkt via een zogenaamde energiegroep. Je sluit als groep een contract af bij een energieleverancier. Omdat de groep groter is dan één huishouden, heb je meer onderhandelingskracht.

Veel bekende energieleveranciers, zoals Eneco, Vattenfall en Essent, bieden speciale groepscontracten aan. Hoe groter de groep, hoe scherper de prijs.

Gemiddeld kunnen energiegroepen 5 tot 15 procent goedkoper uit zijn dan individuele huishoudens.

Dat is op jaarbest een leuk bedrag. Het opstarten van zo’n groep is vaak eenvoudig. Je begint met een WhatsApp-groep of een wijkvereniging. De kosten voor de administratie zijn laag, meestal tussen de 50 en 200 euro, afhankelijk van hoe je het regelt. Het mooie is: je bent niet alleen goedkoper uit, maar je stimuleert ook de vraag naar duurzame energie.

Samen opwekken: zon, wind en meer

Echt impact maken? Dan ga je van samen inkopen naar samen opwekken. Dit is de kern van de energiecoöperatie.

1. Zonne-energie: de zon op je dak

Je investeert in een project in je eigen omgeving. Hieronder bespreken we de drie meest voorkomende manieren om stroom op te wekken.

Zonnepanelen zijn de absolute favoriet. Ze zijn stil, efficiënt en de prijzen zijn de afgelopen jaren flink gedaald.

2. Windenergie: lokaal en krachtig

Voor een gemiddeld gezin (4 personen) ligt de investering momenteel tussen de €3.000 en €6.000 voor een compleet systeem inclusief installatie. De terugverdientijd hangt af van je verbruik en de verwachte energieprijzen voor de komende jaren, maar momenteel is dat vaak tussen de 5 en 7 jaar. Veel coöperaties kopen collectief in, waardoor de aanschafprijs nog lager wordt.

Subsidies van de overheid helpen hierbij, waardoor de investering sneller is terugverdiend.

3. Biomassa: warmte uit organisch materiaal

Waar zonnepanelen op daken passen, is windenergie ideaal voor open gebieden. Kleine windturbines, speciaal voor woonwijken of boerderijen, worden steeds populairder. De kosten liggen hoger dan zonnepanelen: reken op ongeveer €5.000 tot €15.000 per turbine, afhankelijk van de grootte en het vermogen. Een windturbine levert veel stroom op, maar er zijn wel regels.

Je hebt vaak een vergunning nodig en de locatie moet vrij zijn van obstakels. Binnen een coöperatie kunnen leden samen investeren in één turbine en de opbrengst delen.

Een minder bekende, maar interessante optie is biomassa. Dit gaat over het verbranden van organisch materiaal, zoals houtpellets of snoeiafval, om warmte en elektriciteit op te wekken.

De kosten voor een biomassaketel liggen tussen de €4.000 en €10.000. Hoewel biomassa een betaalbare optie is, is het belangrijk dat de brandstof duurzaam wordt geproduceerd. Bij een coöperatie kan een groep samen een biomassaketel aanschaffen voor de verwarming van een wijkgebouw of appartementencomplex.

Hoe zet je een energiecoöperatie op?

Je bent enthousiast, maar hoe begin je? Het opzetten van een coöperatie klinkt ingewikkeld, maar met een stappenplan is het te doen.

Stap 1: De kerngroep

Begin met een kleine groep betrokken mensen. Dit zijn je initiators. Bespreek de wensen: willen jullie alleen inkopen of ook opwekken?

Stap 2: De juridische structuur

Hoeveel leden willen jullie? Een coöperatie is een officiële vereniging.

Stap 3: Financiering

Je moet statuten opstellen. Dit klinkt zwaar, maar het is nodig om regels vast te leggen over stemrecht, lidmaatschap en financiën. Organisaties zoals het Coöperatiehuis of de Nederlandse Coöperatieve Alliantie (NCA) bieden hier hulp bij.

Stap 4: Uitvoering

Hoe betaal je het? Vaak starten coöperaties met lidgelden of een lening.

Stap 5: Distributie

Sommige projecten komen in aanmerking voor subsidies. Je kunt ook externe investeerders aantrekken, maar zorg dat de leden altijd de controle houden.

Zodra het geld binnen is, kan het project starten. Of het nu gaat om het plaatsen van zonnepanelen op een school of het afsluiten van een collectief energiecontract, de leden stemmen samen over de beslissingen. De opgewekte energie wordt verdeeld. Dit kan via een eigen netwerk, maar vaker verkoopt de coöperatie de stroom aan het openbare net of direct aan de leden via een energieleverancier.

De vier duurzame energiebronnen

Als coöperatie kies je meestal voor een mix van bronnen. De vier belangrijkste zijn:

• Zonne-energie: De zon als onuitputtelijke bron voor elektriciteit.
• Windenergie: Krachtige turbines die stroom opwekken met luchtstromen.
• Waterkracht: Energie uit stromend water, vooral geschikt voor grootschalige projecten.
• Biomassa: Energie uit organisch materiaal, goed voor warmte en elektriciteit.

Energie-aandelen: een andere kijk op samenwerking

Wil je investeren in energie, maar liever zonder een eigen coöperatie op te zetten? Dan is beleggen in energie-aandelen een optie. Het is belangrijk om te weten dat dit risico’s met zich meebrengt.

• Ørsted (ORSTED): Oorspronkelijk een Deens olie- en gasbedrijf, nu wereldleider in windenergie op zee. Hun focus ligt volledig op groene stroom.
• Enel (ENEL): Een gigant uit Italië die actief is in productie en distributie. Ze investeren zwaar in zonne- en windenergie wereldwijd.
• NextEra Energy (NEE): Een Amerikaans bedrijf dat een van de grootste producenten van wind- en zonne-energie ter wereld is.

Hieronder drie voorbeelden van bedrijven die, mede dankzij betrouwbare keurmerken voor groene stroom, duurzame energie groot aanpakken (dit is geen financieel advies):

Let op: de koersen van aandelen fluctueren. Doe altijd je eigen onderzoek of raadpleeg een financieel adviseur voordat je investeert.

Waarom samenwerken?

De energietransitie in Nederlandse woningen is een enorme opgave. Als individu voel je je soms machteloos.

Een energiecoöperatie geeft je terug de regie. Je bent niet meer afhankelijk van de grillen van de markt, maar bepaalt zelf hoe je energie wordt opgewekt en gebruikt.

Naast de financiële voordelen, is er nog een groot pluspunt: betrokkenheid. Je leert je buren kennen, je investeert in je eigen wijk en je draagt bij aan een schonere wereld. Of je nu kiest voor een simpel collectief contract of een complex windproject, elke stap telt.

Dus, waar wacht je nog op? Praat eens met je buren en ontdek de kracht van samenwerken.