Vloerverwarming problemen: lucht in het systeem en ongelijke warmte

Hendrik Jan de Vries

Warmtepompinstallateur en energiebesparingsadviseur

Vloerverwarming is heerlijk. Niets fijner dan op een koude ochtend met blote voeten over een warme vloer te lopen.

Het voelt luxe, het is stil en het zou eigenlijk overal moeten zijn. Totdat het misgaat.

Dan sta je in je woonkamer met sokken aan te hoppen van hot naar her, omdat de ene hoek ijskoud is en de andere plek bijna smelt. Of je hoort een vervelend geborrel onder de vloer. Lucht in het systeem en ongelijke warmteverdeling zijn de boosdoeners. Laten we dieper duiken in waarom dit gebeurt en, belangrijker nog, hoe je het oplost.

De basis: Hoe werkt het eigenlijk?

Om de problemen te snappen, moet je weten wat er onder je vloer gebeurt. Stel je een netwerk van slangetjes voor die door je ondervloer kronkelen.

Dat is het hart van je systeem. Meestal gaat het om een watergedragen systeem (hydraulisch), aangesloten op je cv-ketel of een warmtepomp. Er stroomt water met een beetje glycol (antivries) door deze leidingen.

De vloer fungeert als een enorme, vlakke radiator. Hij trekt de warmte op en geeft deze gelijkmatig af aan de ruimte. Het voordeel?

Je hebt geen storende radiatoren aan de muur en je stookt op een lagere temperatuur (rond de 35-45 graden) voor hetzelfde comfort. Dat scheelt in de portemonnee. De kosten voor zo’n installatie? Voor een gemiddelde woonkamer van 40m2 ben je, inclusief materiaal en arbeid, al gauw tussen de €3.000 en €5.000 kwijt. Een investering die je wilt beschermen.

Boosdoener 1: Lucht in het systeem

Een vloerverwarmingssysteem is een gesloten circuit. Lucht hoort daar niet in.

Toch komt het vaak voor. Lucht is de natuurlijke vijand van water in een leiding. Het zorgt voor een luchtbel die als een kurk fungeert.

Waar komt die lucht vandaan?

Warmteoverdracht wordt geblokkeerd en je pomp moet harder werken om de boel draaiende te houden.

Lucht kan op verschillende manieren het systeem binnendringen. Bij een gloednieuwe installatie is het normaal dat er nog lucht in de leidingen zit. Dit hoort er na een paar dagen uit te zijn.

Hoe herken je lucht?

Doe je een reparatie of laat je een radiator vervangen? Dan moet het systeem weer open.

Zodra je dat doet, kan er lucht naar binnen trekken. Ook kan het zijn dat je leidingen ergens een minieme lekkage hebben waardoor lucht wordt aangezogen (luchtinsuctie), al is dat zeldzamer.

De oplossing: Bleeders en ontluchten

Je merkt het meteen. De meest gehoorde klacht: een gorgelend of knetterend geluid uit de vloer. Alsof er een beekje onder je huis stroomt. Daarnaast voelt de vloer koud aan op plekken waar de luchtbel zit, terwijl de rest warm is.

De ketel gaat ook harder pompen om de weerstand te overwinnen, wat ten koste gaat van je energierekening. Gelukkig is dit vaak makkelijk op te lossen.

De meeste moderne systemen hebben een automatische ontluchter (luchtafscheider) op de hoofdverdeler. Als je die niet hebt, of als het niet werkt, moet je handmatig te werk gaan. Veel vloerverwarmingsverdelers met hun werking en onderhoud (de groepenkast in de meterkast of bij de ketel) hebben handmatige ontluchtingskraantjes per groep.

Zet alle groepen open en draai de kraantjes een klein stukje open totdat je alleen nog water hoort stromen. Geen water? Dan is het zaak om de druk even iets te verhogen (naar 1,5 bar) en het systeem even te laten draaien, om vervolgens opnieuw te ontluchten. Een speciale 'ontluchtingspomp' (luchtreiniger) kan ook helpen; die zuigt de lucht uit het systeem.

Boosdoener 2: Ongelijke warmteverdeling

Dit is de frustratie die je pas merkt als je erover struikelt: de vloer is warm, maar op de verkeerde plekken.

De oorzaken op een rij

Je voelt een hete sauna in de gang en een koude grot onder de bank. Dit is meestal geen kwestie van lucht, maar van hoe het systeem is gebouwd of ingesteld.

• De leidinglengte: De natuurkunde is keihard. Water stroomt de weg van de minste weerstand. Korte leidingen hebben minder weerstand dan lange leidingen. Als je groepen verschillen in lengte hebben, stroomt het water sneller door de korte groep en blijft het langer hangen in de lange. Resultaat: korte groep = heet, lange groep = lauwwarm.
• De vloerbedekking: Tapijt of een dik vinyl werkt als een isolator. Als je vloerbedekking te dik is (meer dan 2,5 tog), kan de warmte niet goed door naar boven. Dan voelt de vloer koud aan, terwijl de leidingen wel warm zijn.
• Meubels: Zware kasten zonder pootjes of dikke vloerbedekking onder een bank kunnen de warmte tegenhouden.
• Verstoppingen: In de loop der jaren kan er kalk of rotzooi in de leidingen komen, waardoor de doorstroom belemmerd wordt.

De oplossing: Regelen is key

Waarom warmt de ene meter leiding sneller op dan de andere? Het probleem van de verschillende leidinglengtes los je op met de instellingen van je vloerverwarmingsverdeler. Elke groep heeft een instelbare flow meter (een rond glaasje met een balletje). Daarmee stel je de waterdoorstroming in, zeker als je besluit om je vloerverwarming zelf aan te leggen.

Door de groepen met korte leidingen dicht te draaien (minder doorstroming) en de lange groepen verder open te zetten, balanceer je het systeem.

Je wilt dat het balletje in alle glaasjes op ongeveer dezelfde hoogte staat. Heb je een digitaal regelbakje (zoals van Honeywell, Danfoss of Itho Daalderop)? Dan kun je met de 'actuator' (het motortje op de verdeler) vloerverwarming per ruimte regelen. Dit helpt enorm om hotspots te voorkomen.

Verstopte leidingen: De stille moordenaar

Een specifieke vorm van ongelijke verwarming is een verstopping. Dit gebeurt vaak na jarenlang gebruik, vooral als het systeem niet goed is schoongehouden of als er lucht bij is gekomen (roestvorming).

Als een deel van de leiding dichtslibt, stroomt er minder water door en koelt die zone af. Dit is vaak hardnekkiger dan lucht. Als ontluchten niet helpt en de doorstroming op alle groepen goed is (volgens de flow meter), maar er is nog steeds een koude zone, dan is het tijd voor een 'spuitbeurt'.

Een installateur kan het systeem doorspoelen met een speciale pomp en schoonmaakmiddel om de boel weer open te breken.

Dit heet doorspoelen of chemisch reinigen.

Voorkomen is beter dan genezen

Je wilt natuurlijk niet elk jaar de vloer openbreken. Met een paar simpele stappen houd je je systeem happy:

1. Regelmatig onderhoud

Laat je cv-ketel en het vloerverwarmingssysteem jaarlijks nakijken. Laat de glycol (het vriesvloeistof mengsel) elke 4 tot 5 jaar verversen. Oud glycol verliest zijn werking en kan zuur worden, wat de leidingen aantast.

2. Druk in de gaten houden

Check af en toe de drukmeter op je ketel. Voor een vloerverwarmingssysteem hoort de druk rond de 1,0 tot 1,5 bar te zijn (als de boel koud is). Zakt het daaronder?

3. De juiste vloer

Dan zit er ergens lucht in of heb je een lekkage. Vul bij met de vulkraan (meestal onder de ketel) totdat de meter weer op 1,5 bar staat. Bij het leggen van een nieuwe vloer: check de Tog-waarde. Voor vloerverwarming geldt: hoe lager de Tog, hoe beter.

Laminaat is vaak prima, maar dikke vloerbedekking is funest. Zorg ook dat je meubels op pootjes staan, zodat de warmte zich kan verspreiden.

Conclusie

Lucht in je vloerverwarming en ongelijke warmte zijn irritante problemen, maar zelden onoplosbaar. Meestal is het een kwestie van even ontluchten, de doorstroming van de groepen bijstellen of controleren wat er op de vloer ligt.

Als je merkt dat het écht niet goed gaat (bijvoorbeeld na een lekkage of als de pomp het begeeft), schakel dan een professional in. Het is een duur systeem, dus gun het de liefde die het verdient. Dan heb je jarenlang warme voeten.